Ο Στέφανος Φαρμακάς, σκηνοθέτης/ παραγωγός μιλάει για το πώς ξεπέρασε τον αλκοολισμό.

Συνέντευξη στην Τζωρτζίνα Ποταμίτου.

1. Πριν μπούμε στη δύσκολη διαδρομή που διανύσατε, θα θέλατε να μας πείτε λίγα λόγια για εσάς;

Ναι, ασφαλώς. Γεννήθηκα τον Μάρτιο του 1970 από Κύπριο πατέρα και Αγγλίδα μητέρα. Είμαι ο δεύτερος από τέσσερα αδέλφια, ενώ η αδελφή μου είναι η πιο μικρή.

Μεγαλώσαμε πολύ ταπεινά στο πατρικό μας στην Έγκωμη, όπου όμως, λόγω της φύσης του επαγγέλματος του πατέρα μας, ο οποίος ήταν φωτογράφος και κινηματογραφιστής με δική του εταιρεία παραγωγής, τα FotoCine Studios, και λόγω της διαφορετικής κουλτούρας της μητέρας μας, πάρα πολύ συχνά, καθώς μεγαλώναμε, γίνονταν πάρτι στο σπίτι, στα οποία μαζεύονταν άνθρωποι πιο φιλελεύθερης νοοτροπίας ως προς τον ρόλο της διασκέδασης στη ζωή. Αντιλαμβάνεστε πως η πρώτη οπτική επαφή με κατάχρηση αλκοόλης έγινε σε πολύ μικρή ηλικία.

2. Πότε μπήκε το αλκοόλ στη ζωή σας με τρόπο που άρχισε να σας επηρεάζει;

Αν και δεν είναι εύκολα υπολογίσιμο, λόγω της εκ φύσεως χαρακτηριστικά αργής ανάπτυξης της ασθένειας του εθισμού στην αλκοόλη, θεωρώ πως από τον καιρό που άρχισα τις σπουδές μου στην Αγγλία, το 1990, είχα ήδη μπει σε ένα μονοπάτι από το οποίο πολύ δύσκολα θα παρέκκλινα.

3. Υπήρξε μια στιγμή που καταλάβατε ότι το αλκοόλ δεν ήταν πια απλώς μια συνήθεια;

Ναι. Πάρα πολλές στιγμές, τις οποίες πλέον καταγράφω για να τις δραματοποιήσω σε μελλοντικό ντοκιμαντέρ που σκοπεύω να σκηνοθετήσω στο εγγύς μέλλον. Πολύ χαρακτηριστικές στιγμές ή συγκεκριμένα περιστατικά ή, γενικότερα, συμπεριφορές που μόνο με κάποιον εθισμένο, δυσλειτουργικό άνθρωπο θα μπορούσαν να συσχετιστούν.

4. Ποιο ήταν το σημείο καμπής;

Αν «σημείο καμπής» εννοείτε συγκεκριμένα γεγονότα που ο έλεγχος χάθηκε εντελώς και βρισκόμουν πλέον σε ελεύθερη πτώση, νομίζω πως εύκολα θα μπορούσα να εστιάσω στον θάνατο της μητέρας μου, μόλις στα 50 της, το 1998, από καρκίνο που προκλήθηκε από τον δικό της αλκοολισμό. Το τελειωτικό, όμως, στο δικό μου μυαλό, ήταν όταν το 2005 διαγνώστηκε η μεγαλύτερή μου θυγατέρα με μια σπάνια ασθένεια, στα 6 της, με κινητικό πρόβλημα, η οποία αρχικά την περιόρισε σε κρεβάτι του Γενικού Νοσοκομείου για έναν περίπου μήνα και ακολούθως την περιόρισε σε αμαξίδιο. Αυτό με τσάκισε.

Όταν την πρωτοείδα, φάνηκα παντελώς αδύναμος – δεν είχα ούτε το κουράγιο ούτε την ψυχική δύναμη να το αντιμετωπίσω. Η ίδια επέδειξε εκατονταπλάσια δύναμη από εμένα. Μια μικρούλα ηρωίδα, σε αντίθεση με μένα. Φάνηκα δειλός – φοβόμουν να αποδεχτώ τη σχετική πραγματικότητα, αρνιόμουν να δεχτώ τις απόλυτα φυσιολογικές δοκιμασίες της ζωής αναφορικά με την υγεία μας ή την υγεία αγαπημένων μας.

Μπορεί να μην της το είπα ποτέ, αλλά από τότε αποτελούσε τεράστια έμπνευση για μένα, ένα πρότυπο. Αντλούσα δύναμη από τη δική της περιπέτεια. Αυτό με συγκινεί.

Πλασματικό καταφύγιο για μένα, σε σχέση πάντα με όλα τα αρνητικά συναισθήματα που ένιωθα – οργή, λύπη, φόβο, ενοχές, θλίψη – ήταν η ψυχοτρόπος ουσία που λέγεται αλκοόλ. Μούδιαζε, έστω προσωρινά, όλα τα πιο πάνω. Όμως, από ένα σημείο και μετά, φτάνεις στο σημείο της απόλυτης πνευματικής, ηθικής και ψυχοσωματικής εξαθλίωσης, που η αλκοόλη σε κατακυριεύει και παύεις πλέον να λειτουργείς.

5. Πόσο δύσκολο ήταν να ζητήσετε βοήθεια;

Πάρα πολύ δύσκολο, γιατί ένας αλκοολικός χρειάζεται να ξεπεράσει το στάδιο της Άρνησης για να ζητήσει βοήθεια. Όσο και να βρίσκεται στη βασανιστική πλάνη που απλόχερα προσφέρει η αλκοολική τοξικότητα, πάντοτε ο αλκοολικός, από εγωισμό, ντροπή και ενοχές, αρνείται πως αντιμετωπίζει ένα σοβαρότατο πρόβλημα υγείας και συντηρεί ψευδαισθήσεις ότι μπορεί να ελέγξει τις ποσότητες που καταναλώνει και ότι, ανά πάσα στιγμή, μπορεί να σταματήσει.

Το πρώτο βήμα προς την αποσκλάβωση, την έξοδο από την κόλαση του εθισμού, είναι η αποδοχή της ασθένειας.

6. Πώς ήταν η διαδικασία απεξάρτησης;

Υπάρχει ένα ρητό: Για να αλλάξεις τον τρόπο που πίνεις, πρέπει να αλλάξεις τον τρόπο που σκέφτεσαι. Αλλά για να αλλάξεις τον τρόπο που σκέφτεσαι, πρέπει να αλλάξεις τον τρόπο που πίνεις.

Είναι ένας κυκλικός συλλογισμός που δημιουργεί ένα λογικό αδιέξοδο. Δεν υπάρχει σαφές σημείο εκκίνησης.

Γι’ αυτόν τον λόγο, η διαδικασία απεξάρτησης ήταν εξαιρετικά δύσκολη – σωματικά και ψυχοσυναισθηματικά οδυνηρή. Σε πρώτο στάδιο, χορηγείται φαρμακευτική αγωγή για να αμβλυνθούν τα συμπτώματα τα οποία προκαλούνται από το λεγόμενο στερητικό σύνδρομο που επέρχεται από τη διακοπή της αλκοόλης στο σώμα. Είναι πολύ κρίσιμη περίοδος – πολλές φορές και επικίνδυνη, εάν δεν γίνεται με ιατρική παρακολούθηση. Χωρίς ιατρική παρακολούθηση ή φαρμακευτική αγωγή, ο ασθενής αλκοολικός μπορεί να υποστεί τρομώδες παραλήρημα. Ας μην μπω σε λεπτομέρειες. Ας πω μόνο πως η σωματική αποτοξίνωση διαρκεί περίπου 18–20 μέρες.

Ακολούθως, ξεκινά ένα πολύ δύσκολο κομμάτι – η ψυχοσυναισθηματική απεξάρτηση, που γίνεται με εντατική ψυχοθεραπεία, ψυχανάλυση, συμβουλευτική ψυχολογία και ομαδική θεραπεία, διάρκειας 7–9 μηνών. Σημειώνω πως μετά τα 24 μας η νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου μειώνεται, χωρίς όμως να εκλείπει, γεγονός που δυσκολεύει, αλλά δεν ακυρώνει, τη θεραπεία.

Μετά τις προαναφερθείσες θεραπείες, φτάνεις στο στάδιο της σχεδόν ολοκληρωτικής επαναδόμησης του Εαυτού σου. Για πρώτη φορά στη ζωή σου, ξέρεις και αναγνωρίζεις ποιος είσαι, πού είσαι, τι είσαι, γιατί είσαι, πώς είσαι – έχεις χαρτογραφήσει την ψυχοσύνθεσή σου.

Είσαι ελεύθερος, πραγματικά, και συνειδητοποιημένος.

7. Είχατε πισωγυρίσματα;

Μα οι περισσότεροι εθισμένοι ασθενείς έχουν. Θα ήταν θαύμα εάν δεν είχαν. Στατιστικά, σχεδόν όλοι υποτροπιάζουν. Πολλοί λένε πως η πραγματική θεραπεία ξεκινά με την κοινωνική επανένταξη – και έχουν δίκιο. Επειδή έχουμε την τάση να περιπλέκουμε καταστάσεις, να προσπαθούμε μόνοι μας, να μην ζητούμε βοήθεια και να χανόμαστε στις σκοτούρες του μυαλού μας, η κοινωνική επανένταξη είναι επικίνδυνη. Χρειάζεται να θεωρούμε το μυαλό μας σαν μια κακόφημη γειτονιά – να μην πηγαίνουμε μόνοι μας εκεί.

Ο φόβος της υποτροπής είναι μεγάλος – τρομακτικός. Οι πειρασμοί είναι παντού και τα συναισθήματα, ως άνθρωποι που είμαστε, πέρα για πέρα αληθινά. Αρκεί μια απερισκεψία, μια απογοήτευση, ένας θυμός ή μια λύπη για να σε ρίξουν, 100%, ξανά στο βούρκο. Αρκεί ένας εφησυχασμός και μια ψευδής αίσθηση ελέγχου, μια ψευδής αίσθηση παντοδυναμίας και κυριαρχίας.

Ξέρετε, οι υποτροπές είναι μέρος της απεξάρτησης. Μπορεί να κρύβονται πίσω από γωνιές και να περιμένουν αλλά δεν είναι καταστροφικές – δεν είναι το τέλος του κόσμου και, αντίθετα, πολλές φορές μπορούν να αποτελέσουν την καύσιμη ύλη για τη συνέχιση της πορείας προς την ολική αποχή, την ολοκληρωτική νηφαλιότητα.

8. Πώς είναι η ζωή σας σήμερα;

(χαμογελώ) Τι να πει κάποιος μετά από τέτοια πνευματική, συναισθηματική και σωματική αφύπνιση. Απόλυτη διαύγεια πλέον. Ξέρετε, όταν βρεθείτε από το ένα άκρο στο άλλο άκρο – εν προκειμένω, από κοντά στον θάνατο, στην απόλυτη απόλαυση όλων όσων μπορεί να σου προσφέρει η ζωή – τότε νιώθεις καθημερινά ευλογημένος και ευγνώμονας.

Έχω τη δουλειά μου, την οποία υπεραγαπώ, τα χόμπι μου, τους λίγους φίλους μου, τα αδέλφια μου, στα οποία χρωστώ πάρα πολλά, και πάνω απ’ όλα τις δύο μου κόρες, τη Φραντσιέσκα και τη Σοφία, οι οποίες πλέον είναι 26 και 23. Είναι υπέροχο να έχεις επίγνωση του τι μπορούν να σε μάθουν τα παιδιά σου. Απολαμβάνω όσα συναισθηματικά ερεθίσματα μού δίνουν αυτοί οι άνθρωποι με την ύπαρξή τους και μόνο – και αυτό με γαληνεύει, με λυτρώνει και με κρατά προσγειωμένο.

«Βρήκα τον δρόμο μου, σαν το τρένο στις ράγες του –

ποιον νοιάζει το μέλλον αφού ζει το παρόν;»

Αυτό το έγραψε ο αγαπημένος μου πατέρας, ο οποίος είχε καημό να με δει στεγνό, νηφάλιο και με είδε, ευτυχώς, πριν φύγει. Το έκανα τατουάζ στο δεξί μου χέρι, για να μην το ξεχνώ. Μου είπε, επίσης – «να θωρείς πίσω μόνο για να συγκόφκεις πόσο δρόμον εδιάνυσες, για τίποτε άλλο…»

9. Τι θα λέγατε σε κάποιον που παλεύει με τον αλκοολισμό;

Να παραδεχτεί το πρόβλημα και να ζητήσει βοήθεια. Δεν υπάρχει λόγος να μαλώνει με τον Εθισμό – ο Εθισμός πάντα θα μας κερδίζει. Η ιατρική, οι φαρμακευτικές αγωγές, έχουν κάνει τεράστια βήματα. Δεν είμαστε στο 2007. Όλα είναι διαφορετικά. Μπαίνει το 2026, όλα έχουν προχωρήσει.

Είμαι ζωντανό παράδειγμα πως είναι δυνατό να βγεις από την Κόλαση αλώβητος. Και βελτιωμένος. Βγαίνεις σε μια δεύτερη εκδοχή του εαυτού σου – δεύτερη, όπως τη δεύτερη ευκαιρία που είναι διατεθειμένη η ζωή να σου δώσει. Φτάνει να την αρπάξεις. Είναι τόσο όμορφη η ζωή, με τα πάνω της και με τα κάτω της. Όλα δεχτά. Ένας πίνακας με όμορφες και άσχημες πινελιές. Στην ολότητά του, όμως, είναι πανέμορφος, παρά τις στραβοπινελιές. Κανένας δεν μας έταξε δρόμους από χρυσό, δρόμους ανθόσπαρτους, χωρίς κακουχίες. Άρα, ας μην τα παρατούν, όσο δύσκολες κι αν φαίνονται κάποιες καταστάσεις.

10. Και προς τους συγγενείς των ανθρώπων που παλεύουν;

Και αυτοί, όπως τα αδέλφια μου, να συνεχίζουν τη στήριξη, να μην πτοούνται. Όπως προανέφερα, οι υποτροπές είναι μέρος της θεραπείας. «Τίποτα δεν πάει χαμένο», τραγούδησε η Χαρούλα Αλεξίου. Να έχουν υπομονή, κουράγιο, δύναμη και πίστη.

11. Ποιο είναι το μεγαλύτερο μάθημα που κρατάτε;

Είναι ένα μάθημα για όλους μας, νομίζω, κι ας ακούγεται κάπως. Είναι απλά πράγματα. Να αρχίσουμε να επικοινωνούμε τα συναισθήματά μας προς τους άλλους και να μην κρατούμε τίποτα τοξικό μέσα μας. Να μην ντρεπόμαστε να ζητούμε βοήθεια – η ζωή χρειάζεται συνεργασία, ενσυναίσθηση, συμπόνια, αλληλοστήριξη. Δεν βγαίνει αλλιώς.

Και να φροντίζουμε να ενημερωνόμαστε και να μην τρέφουμε ψευδαισθήσεις περί ασφαλούς κατανάλωσης αλκοόλης ή άλλων ουσιών. Για ανθρώπους με ιστορικό ή προδιάθεση, δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα.