Ο προ συμπτωματικός έλεγχος (ή αλλιώς screening) για τον καρκίνο του μαστού αφορά στον έλεγχο που γίνεται σε γυναίκες που δεν έχουν συμπτωματολογία από τον μαστό και έχει σκοπό την πρώιμη διάγνωση του.
Ο καρκίνος του μαστού είναι πολύ συχνός. Αφορά 1 στις 8 γυναίκες > 40 ετών χωρίς οικογενειακό ιστορικό. Παγκοσμίως >2.000.000 γυναίκες προσβάλλονται ετησίως από καρκίνο του μαστού. Είναι ο συχνότερος καρκίνος στην γυναίκα, περίπου το 24% από τους γυναικείους καρκίνους και ευθύνεται για 15% των θανάτων από καρκίνο στις γυναίκες.
Το όφελος που έχουμε από τον προ συμπτωματικό έλεγχο και κατ΄επέκταση την πρώιμη διάγνωση του καρκίνου του μαστού είναι τεράστιο.
Ο προ συμπτωματικός έλεγχος με ετήσια μαστογραφία έχει μειώσει τους θανάτους από καρκίνο του μαστού κατά 40% γιατί βρίσκουμε μικρότερους καρκίνους, σε μικρότερο στάδιο, χωρίς απομακρυσμένη νόσο (μεταστάσεις). Στο περιβάλλον του προσυμπτωματικού ελέγχου το 75% των καρκίνων που ανιχνεύονται είναι DCIS ή T1 N0 όγκοι δηλαδή καρκίνοι σε πολύ πρώιμα στάδια, χωρίς λεμφαδένες ή απομακρυσμένη νόσο. Αντίθετα όταν ο καρκίνος είναι κλινικά αντιληπτός (δηλαδή ψηλαφητός από την ασθενή ή τον γιατρό της) >50% των καρκίνων είναι >Τ2 σταδίου και συχνά έχουν επηρεασμένους λεμφαδένες.
Είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζουμε ότι ο καρκίνος του μαστού θεραπεύεται πλήρως στα αρχικά στάδια. Οι περισσότεροι (65%) θάνατοι από καρκίνο του μαστού συμβαίνουν σε γυναίκες που δεν έκαναν ποτέ ετήσια προσυμπτωματική μαστογραφία.
Η μηνιαία αυτοψηλάφηση και η (ίσως ετήσια;;) ψηλάφηση από τον κλινικό γιατρό δεν θεωρούνται πλέον αποτελεσματικές μέθοδοι προσυμπτωματικού ελέγχου. Για την πρώιμη διάγνωση του καρκίνου του μαστού απαραίτητα πρέπει να συμπληρώνονται με τις κατάλληλες για κάθε γυναίκα απεικονιστικές εξετάσεις.
Η πρώιμη διάγνωση δεν οδηγεί μόνο σε μείωση της θνητότητας αλλά και σε μείωση της νοσηρότητας καθώς όταν η νόσος είναι περιορισμένη γίνονται μικρότερης έκτασης επεμβάσεις και λιγότερο επιθετικές θεραπείες. Είναι επομένως χρήσιμος τόσο στον υγιή πληθυσμό αλλά και στις γυναίκες με άλλα προβλήματα υγείας ή αναπηρίες και δεν πρέπει να σταματά σε καμία γυναίκα εκτός αν το προσδόκιμο επιβίωσης είναι <5 χρόνια. Επομένως ο προσυμπτωματικός έλεγχος του μαστού ΔΕΝ σταματά στα 75 έτη καθώς ο καρκίνος του μαστού μπορεί να εμφανιστεί και σε μεγαλύτερες γυναίκες.
Δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς προκαλεί τον καρκίνο του μαστού, ξέρουμε όμως ότι είναι συχνότερος σε κάποιες ομάδες ασθενών. Από αυτούς τους προδιαθεσικούς παράγοντες κάποιοι είναι αμετάκλητοι και δεν μπορούμε να τους αλλάξουμε αλλά υπάρχουν και κάποιοι που μπορούν να βελτιωθούν με την επιλογή ενός υγιεινού τρόπου ζωής και διατροφής.
Προδιαθεσικοί παράγοντες για τον καρκίνο του μαστού είναι:
- Η γυναικεία φύση (πέρυσι στην Κύπρο είχαμε περίπου 700 νέα περιστατικά καρκίνου του μαστού και από αυτά μόνο 4 ήταν άνδρες). Κάθε γυναίκα ασθενής έχει μια πιθανότητα 13,8% να εμφανίσει σε κάποια φάση της ζωής της καρκίνο του μαστού, χωρίς να ληφθούν υπόψιν άλλοι προδιαθεσικοί παράγοντες
- Η ηλικία. Η συχνότητα του καρκίνου του μαστού γενικά αυξάνει με την ηλικία (μέγιστη συχνότητα μεταξύ 40-50 ετών). Περίπου 2 στους 3 διηθητικούς καρκίνους διαγιγνώσκεται σε γυναίκες >55 ετών
- Το οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού ή ωοθηκών (ειδικά σε πρώτου βαθμού συγγενή, μητέρα, αδελφή, κόρη)
- Η αυξημένη πυκνότητα των μαστών
- Η πρώιμη εμμηναρχή ή καθυστερημένη εμμηνόπαυση
- Η ατεκνία ή πρώτη εγκυμοσύνη σε μεγαλύτερη ηλικία
- Η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης ( HRT) για >5 χρόνια
- Η ακτινοβολία (ειδικά σε ηλικία <30 ετών) στον θώρακα με πεδίο που περιλαμβάνει τον μαστό (π.χ. λόγω λεμφώματος μεσοθωρακίου)
- Η παχυσαρκία (ειδικά στην εμμηνόπαυση), το κάπνισμα (ειδικά στις νέες γυναίκες), η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ, η κακή διατροφή και η έλλειψη άσκησης
- Τα χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D
- Η έκθεση σε χημικά
- Η νυχτερινή εργασία
Πολύ σημαντική πτυχή θεωρείται σε κάθε γυναίκα η καταγραφή της πυκνότητας των μαστών (δηλαδή ο παρεγχυματικός τύπος του μαστού- η αναλογία αδενικού ιστού, ινωδών στοιχείων και λίπους) για 2 κυρίως λόγους:
- η διαγνωστική ακρίβεια της μαστογραφίας είναι μειωμένη σε γυναίκες με πυκνούς μαστούς (c ή d κατά ACR). Φτάνει μόλις το 50% σε γυναίκες με πυκνότητα ACR d. Κάποιες βλάβες μπορεί να μην αναγνωριστούν, χρειάζεται απαραίτητα συμπληρωματικός έλεγχος με τομοσύνθεση, υπερηχογράφημα ή μαγνητική τομογραφία και
- η αυξημένη πυκνότητα των μαστών c ή d κατά ACR (ειδικά όταν αυτή καταγράφεται σε μεγαλύτερες ηλικίες) έχει αναγνωριστεί σαν ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για τον καρκίνο του μαστού και ειδικότερα έχει συσχετιστεί με ψηλά ποσοστά ενδιάμεσων καρκίνων δηλαδή καρκίνων που εμφανίζονται στα ενδιάμεσα διαστήματα του προσυμπτωματικού ελέγχου
.
Ανάλογα με τους προδιαθεσικούς παράγοντες και για τους σκοπούς του προ συμπτωματικού ελέγχου κατηγοριοποιούμε τις γυναίκες σε average risk (κίνδυνος <15%), moderate risk (κίνδυνος 15-20%) και high risk (κίνδυνος >20%).
- High risk κίνδυνος>20%: φορείς γονιδίων όπως BRCA 1/ BRCA 2 και άλλα, γνωστά σύνδρομα όπως Li Fraumeni, Cowden,Bannayan-Riley-Ruvalcaba ή 1ου βαθμού συγγενείς με τα σύνδρομα αυτά, ακτινοβολία στον θώρακα με πεδίο που περιλαμβάνει τον μαστό.
- Moderate risk κίνδυνος>15-20%: οικογενειακό ιστορικό με καρκίνους (και εκτός μαστού) χωρίς γονιδιακή επιβάρυνση, προσωπικό ιστορικό καρκίνου στον άλλο μαστό, ή βιοψία με DCIS, LCIS, ADH, ALH, αυξημένη πυκνότητα μαστού (c ή d κατά ACR)
- Average risk κίνδυνος <15%
Για κάθε κατηγορία υπάρχουν διαφορετικές διεθνείς οδηγίες παρακολούθησης (guidelines) που αφορούν στο είδος και την συχνότητα των απεικονιστικών εξετάσεων (μαστογραφία, τομοσύνθεση, υπερηχογράφημα, ελαστογραφία, μαγνητική τομογραφία) επομένως οι οδηγίες δεν είναι ιδίες σε όλες τις γυναίκες (one size does not fit all) αλλά διαφοροποιούνται για κάθε μία γυναίκα ξεχωριστά.
Κάθε γυναίκα πρέπει έγκαιρα, σε νεαρή ηλικία, να απευθύνεται σε ειδικούς για την αξιολόγηση του προσωπικού της κινδύνου με βάση το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό αλλά και την πυκνότητα του μαστού.
Τέλος, ο προσυμπτωματικός έλεγχος ΔΕΝ αφορά τους ασθενείς που έχουν συμπτωματολογία όπως ψηλαφητό εύρημα, εισολκή του δέρματος ή της θηλής, αιματηρή ρύση από τις θηλές. Σε κάθε τέτοια περίπτωση θα πρέπει άμεσα να γίνεται εξειδικευμένος διαγνωστικός έλεγχος.
Δρ. Τούλα Χ” Λύρα
Ειδική Ακτινολόγος
Διαβάστε το βιογραφικό
Στοιχεία Επικοινωνίας:
Διαγνωστικό Κέντρο “ΠΡΟΓΝΩΣΙΣ”
Υπεύθυνη του τμήματος Μαστού και στο τμήμα υπερήχων
Διεύθυνση: Ραφαήλ Σάντη 5, 6052 Λάρνακα
Τηλέφωνο: 24 251000