Στην εποχή μας η επιτυχία συχνά ταυτίζεται με την ακατάπαυστη εργασία, και η φιγούρα του workaholic (εργασιομανής) τείνει να εξιδανικεύεται. Ωστόσο, πίσω από την υπερβολική αφοσίωση στη δουλειά μπορεί να κρύβεται κάτι βαθύτερο: μια μορφή ψυχαναγκαστικής συμπεριφοράς, μια εσωτερική πίεση που δεν έχει να κάνει τόσο με το θέλω, όσο με το πρέπει.
Παρά την αυξανόμενη βιβλιογραφία σε αυτό το θέμα, δεν, υπάρχει ακόμα διαγνωστική κατηγορία εργασιομανίας. Ωστόσο ο όρος εργασιομανία εμφανίστηκε πρώτη φορά από τον ψυχολόγο Wayne Oates (1971) ως ‘εθισμός στην εργασία αντίστοιχος με άλλες μορφές εθισμού. Δεν πρόκειται για κάποιο που δουλεύει πολλές ώρες, πρόκειται για εμμονική ανάγκη να εργάζεται κανείς διαρκώς, ακόμη και εις βάρος της προσωπικής ζωής, της υγείας και της ευημερίας του. Πρόκειται για ένα άτομο που:
- Δυσκολεύεται να σταματήσει να σκέφτεται τη δουλειά
- Νιώθει ενοχές όταν ξεκουράζεται
- Ορίζει την αξία του αποκλειστικά μέσα από την απόδοση στη δουλειά, έχει έντονο φόβο να κριθεί ως αποτυχημένο
- Δεν έχει καθόλου ισορροπία μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωής
- Προσπαθεί να ελέγχει τα πάντα, αποφεύγοντας την ανάθεση αρμοδιοτήτων σε άλλους
- Είναι τελειομανής
- Έχει ιδεοψυχαναγκαστικά χαρακτηριστικά
Ο εργασιομανής δεν γεννιέται έτσι αλλά διαμορφώνεται. Δεν έχει να κάνει με πάθος για τη δουλειά αλλά με βαθύτερες ψυχολογικές ανάγκες και ελλείμματα.
- Χαμηλή αυτοεκτίμηση – το άτομο νιώθει ότι αξίζει μόνο όταν αποδίδει
- Αποφυγή – η δουλειά γίνεται καταφύγιο, απόδραση από συναισθήματα ή καταστάσεις που προκαλούν δυσφορία
- Ανάγκη αποδοχής και αναγνώρισης – η δουλειά προσφέρει κύρος, επιβεβαίωση και θαυμασμό
- Κοινωνικά πρότυπα – η εποχή της υπερπαραγωγικότητας και η ώθηση της ανταγωνιστικότητας επιβραβεύει το να είναι κάποιος πάντα απασχολημένος
- Το άτομο χάνει την αίσθηση του εαυτού έξω από τον επαγγελματικό ρόλο.
Σύμφωνα με διάφορες έρευνες η εργασιομανία σχετίζεται με χαμηλότερα επίπεδα ευεξίας, αύξηση εργασιακού στρες και επιβάρυνση της σωματικής υγείας (Clark et al., 2012). Μπορεί να προκαλέσει:
- Σωματικά συμπτώματα – αυπνία, πονοκέφαλοι, εξάντληση, υπέρταση
- Ψυχολογικά συμπτώματα – χρόνιο άγχος, κατάθλιψη, εξουθένωση, ενοχές, υπερένταση
- Διατάραξη διαπροσωπικών σχέσεων – απομόνωση, συγκρούσεις, διαζύγιο
- Η ζωή περιστρέφεται αποκλειστικά γύρω από την εργασία, χωρίς να υπάρχει χώρος για άλλες πηγές ικανοποίησης
Η αναγνώριση του προβλήματος είναι το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση της εργασιομανίας. Στη συνέχεια πρέπει να υπάρξει:
- Αναγνώριση των προσωπικών «γιατί» πίσω από την υπερβολική ενασχόληση με την δουλειά
- Θέσπιση ορίων και ρεαλιστικών προσδοκιών (π.χ. καθορισμένες ώρες εργασίας χωρίς παρεκκλίσεις)
- Επανασύνδεση με προσωπικά ενδιαφέροντα και σχέσεις (π.χ. χόμπι, φίλοι, οικογένεια)
- Ανάπτυξη ταυτότητας πέρα από τον επαγγελματικό ρόλο
- Βοήθεια από ψυχολόγο για αναγνώριση δυσλειτουργικών σκέψεων, βελτίωση αυτοεκτίμησης και επίλυση εθισμού στην εργασία
Κλείνοντας, η εργασιομανία μπορεί να είναι κοινωνικά αποδεχτή και να επιβραβεύεται και συχνά δύσκολα να αντιμετωπιστεί, όμως όταν γίνεται αυτοσκοπός, μπορεί να στερήσει από τη ζωή νόημα, σύνδεση με άλλους ανθρώπους και υγεία.
Η αξία σου δεν μετριέται μόνο με την παραγωγικότητα σου στη δουλειά.
Ευγενία Σταύρου
Κλινική Ψυχολόγος
Διάβασε το βιογραφικό