1.Μεταμόσχευση αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων. Πως ανακαλύφθηκε αυτή η μέθοδος θεραπείας;
Η θεραπεία αυτή ανακαλύφθηκε στην Θεσσαλονίκη το 1995. Εκεί έγινε και η πρώτη μελέτη σε ασθενείς με προϊούσα μορφή της νόσου, με το σκεπτικό πως αν καταστρέφαμε τον παθολογικό μυελό των οστών και ξαναμοσχεύαμε τον ίδιο τον μυελό των οστών των ασθενών, θα μπορούσαμε να καταστρέψουμε τα παθολογικά κύτταρα της σκλήρυνσης. Και φάνηκε ότι αυτή η πρώτη διάγνωση είχε κάποια θετικά αποτελέσματα αφού οι ασθενείς βελτιώθηκαν και δεν χειροτέρευαν. Από εκείνη τη πρώτη μελέτη του 1995, προχωρήσαμε, εξελίξαμε τη μέθοδο, εξελίξαμε τις διάφορες προεργασίες που γίνονται στους ασθενείς, βελτιώθηκαν τα ποσοστά ασφαλείας και έτσι σήμερα αυτή η μέθοδος εφαρμόζεται σε μια ξεχωριστή ομάδα ασθενών.
2.Με ποιο τρόπο διεξάγεται η μέθοδος και ποιοι ασθενείς είναι επιλέξιμοι;
Η μέθοδος χαρακτηρίζεται από κάποια στάδια. Στο πρώτο στάδιο χορηγούμε στους ασθενείς κάποιες φαρμακευτικές ή τροφικές ουσίες ώστε να προκαλέσουμε την ενεργοποίηση των συγκεκριμένων αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων από τον μυελό των οστών για να βγουν στη κυκλοφορία του αίματος. Στη συνέχεια ο ασθενής συνδέεται με ένα εξωτερικό μηχάνημα μέσα από το οποίο περνά το αίμα της φλέβας του και επιστρέφει πίσω. Το μηχάνημα αυτό κατακρατά συγκεκριμένα λεμφοκύτταρα τα οποία είναι αιμοποιητικά κύτταρα που προέρχονται από τον δικό του μυελό και η μέθοδος λέγεται λευκοαφαίρεση. Ο ασθενής μετά από λίγες μέρες μπαίνει στον αιματολογικό θάλαμο, σε αποστειρωμένο περιβάλλον, του χορηγείται μια χημειοθεραπεία διαφορετικής έντασης ή φαρμάκων, διαφορετικών από την προηγούμενη φορά και καταστρέφουμε τα παθολογικά κύτταρα που κυκλοφορούν στον οργανισμό. Αφού τελειώσει αυτή η θεραπεία του χορηγούμε πίσω τα δικά του κύτταρα που είχαμε πάρει από τη λευκοαφαίρεση τις προηγούμενες μέρες και εκείνα τα κύτταρα που περιλαμβάνουν μεγάλη ποσότητα αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων πάνε στον μυελό των οστών, τον γεμίζουν και αρχίζει να αναπαράγεται ο μυελός των οστών με υγιή πλέον κύτταρα του ανοσοποιητικού. Αυτή η μέθοδος εφαρμόζεται κυρίως σε ασθενείς που έχουν υποτροπιάζουσα μορφή της νόσου με πολλές υποτροπές ή και με πολλά επεισόδια και πολλές εστίες στην μαγνητική τομογραφία οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στα υφιστάμενα υψηλής αποτελεσματικότητας φάρμακα που έχουμε σήμερα.
3.Ποιο είναι το ποσοστό επιτυχίας της μεταμόσχευσης μεσεγχυματικών βλαστοκυττάρων;
Να πούμε πρώτα ότι το ποσοστό της αποτελεσματικότητας των αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων είναι πάρα πολύ ψηλή φτάνοντας μέσα στη δεκαετία, το 70%-90% των ανθρώπων που είχαν υποβληθεί την αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων παραμένουν χωρίς στοιχεία ότι η νόσος τους παραμένει ενεργή. Τα μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα ακόμα είναι υπό μελέτη για τη θεραπεία της προϊούσας μορφής της νόσου.
4.Πότε θα αρχίσει να χρησιμοποιείτε η αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων στην Κύπρο;
Είμαστε ήδη σε προχωρημένη επικοινωνία και επαφή με τους αιματολόγους του Γερμανικού Ογκολογικού κέντρου στη Λεμεσό οι οποίοι έχουν και την εμπειρία αλλά και το ενδιαφέρον και πιστεύουμε ότι μέσα σε αυτούς τους πρώτους τρείς μήνες του 2025 πιθανόν να ξεκινήσουμε να το εφαρμόζουμε και στη Κύπρο.
5.Εσείς θα ηγείστε της όλης διαδικασίας;
Την διαδικασία της αυτόλογης αιμοποιητικής μεταμόσχευσης την χειρίζονται και την κρατούν οι αιματολόγοι. Είναι η ίδια διαδικασία που γίνεται και στη μεταμόσχευση μυελού των οστών στη λευχαιμία. Απλά η επιλογή των ασθενών με βάση το πρωτόκολλο που θα καθορίσουμε θα είναι δική μας, τους νευρολόγους. Απλά θα προσπαθήσουμε να φτιάξουμε μια ομάδα στην Κύπρο όπως έχουν όλες οι χώρες, που θα κρατά και τα στοιχεία για να έχουμε follow up των ασθενών για να ξέρουμε, πως δουλεύει, σε ποιους δουλεύει, να κρατούμε στοιχεία ακόμα και για την ασφάλεια της μεθόδου. Πιθανόν να βάλουμε και πρωτόκολλο μελέτης των κυττάρων που ξαναεμφανίζονται στη κυκλοφορία για να ξέρουμε αν είναι αποτελεσματική ή όχι στους ασθενείς, άρα την ευθύνη της εφαρμογής της μεθόδου θα την έχουν οι αιματολόγοι.
Δρ. Μάριος Παντζαρής, Ανώτερος Νευρολόγος και Επικεφαλής της Νευρολογικής Κλινικής
του Ινστιτούτου Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου