- ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ.
Η ινσουλίνη είναι μια πρωτεΐνη που βοηθά το σώμα να μετατρέψει το φαγητό σε ενέργεια και ελέγχει τα επίπεδα σακχάρου στο σώμα. Η κύρια δουλειά της είναι να μεταφέρει από το αίμα τη γλυκόζη στα κύτταρα έτσι ώστε να παραχθεί η ενέργεια. Όταν έχεις διαβήτη το σώμα δεν παράγει αρκετή ινσουλίνη ή δεν μπορεί να την αξιοποιήσει σωστά. Η ινσουλίνη ως πρωτεΐνη καταστρέφεται από τα πρωτεϊνολυτικά ένζυμα του πεπτικού σωλήνα και ως εκ τούτου πρέπει να δίνεται παρεντερικός (σε ενέσιμη μορφή). Η συνήθης οδός χορήγησης της είναι η υποδόρια, η ενδοφλέβια (μόνο η διαλυτή) και η ενδομυϊκή. Πλέον, εφαρμόζονται σε ειδικές περιπτώσεις αντλίες συνεχής έγχυσης ινσουλίνης όπου καλύπτονται και από το ΓΕΣΥ. Οι ινσουλονοεξαρτώμενοι ασθενείς είναι το 25% του διαβητικού πληθυσμού . Η χρήση ινσουλίνης είναι κυρίως αναγκαία σε έγκυες , παιδιά και νέους , σε διαβητικό κώμα και διαβητική κετοξέωση , σε ηπατική και νεφρική ανεπάρκεια , και σε περιπτώσεις που στην έναρξη του διαβήτη έχουν σοβαρή απώλεια βάρους και οξοναιμία . Υπάρχουν διάφορες μορφές ινσουλίνης όπως βραχείας , μέσης και μακράς διάρκειας δράσης.
- ΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΥΠΟΔΟΧΕΩΝ GLP-1
Είναι ενέσιμα που επιδρούν στο σύστημα ινκρετινών όπως και οι αναστολείς του DPP-4. Έχουν παρόμοια δράση με τις ινκρετίνες του σώματος και αυξάνουν την έκκριση ινσουλίνης . Δηλαδή όταν αυξάνει η γλυκόζη αυξάνει και η ινσουλίνη . Έχουν πολύ μικρό κίνδυνο υπογλυκαιμίας και παρατηρείται σημαντική απώλεια βάρους. Οι παρενέργειες αφορούν γαστρεντερικές διαταραχές (πχ. Τάση για εμετό ). Οι ουσίες είναι οι λιραγλουτίδη , ντουλαγλουτίδη , σεμαγλουτίδη (Ozempic). Η πιο γνωστή στη Κύπρο είναι η σεμαγλουτίδη που είναι σε εβδομαδιαία βάση. Επειδή είναι σε ενέσιμη μορφή συγχέονται με τις ινσουλίνες αλλά είναι εντελώς διαφορετικό φάρμακο. Στην συγκεκριμένη κατηγορία τον τελευταίο χρόνο παρατηρείται συχνή έλλειψης παγκοσμίως, για πολλούς λόγους, ένας από αυτούς είναι η υπερσυνταγογράφησης σε off label περιστατικά. Αναμένεται να παρατηρηθεί παρόμοια εικόνα και το 2024 με ελλείψεις που δυσκολεύουν τη θεραπεία των ασθενών.
- ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ.
Είναι η απότομη μείωση του σακχάρου κάτω από τα φυσιολογικά όρια . Τα συμπτώματα της υπογλυκαιμία είναι αυξημένος καρδιακός παλμός , τρέμουλο , εφίδρωση , άγχος , ζαλάδα , πείνα .
Σοβαρός κίνδυνος υπογλυκαιμίας υπάρχει σε αλλαγή του τύπου της ινσουλίνης, για παράδειγμα από βόειο σε ανθρώπινη , όπως επίσης και σε λανθασμένη δόση ινσουλίνης ή σε χρήση συγκεκριμένων φαρμάκων του διαβήτη όπως για παράδειγμα οι σουλφουλινουρίες.
Η απώλεια των προειδοποιητικών συμπτωμάτων της επερχόμενης υπογλυκαιμίας μπορεί να αποτελέσει σοβαρό κίνδυνο (hypoglycaemia unawareness). Η αιτία δεν είναι γνωστή αλλά η αυστηρή ρύθμιση του σακχάρου μπορεί να ελαττώσει το συγκεκριμένο κίνδυνο. Η λήψη b-blockers μπορεί να καλύψει τα συμπτώματα της υπογλυκαιμίας και να καθυστερήσει την ανάνηψη.
Για την αντιμετώπιση της υπογλυκαιμίας υπάρχουν μασώμενες ταμπλέτες γλυκόζης , shot γλυκόζης και ενέσιμο γλυκαγόνο (glucagen hypokit) που είναι σωστό, κυρίως οι ινσουλονοεξαρτώμενοι ασθενείς με αυξημένο κίνδυνο υπογλυκαιμίας, να έχουν στο σπίτι. Το ενέσιμο γλυκαγόνο χρησιμοποιείται σε σοβαρή περίπτωση υπογλυκαιμίας και αυξάνει το σάκχαρο περίπου στα πρώτα 10 λεπτά.
- ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ PER OS
Τα φάρμακα για διαβήτη που δίνονται από το στόμα χωρίζονται σε 6 κατηγορίες φαρμάκων.
- Διγουανίδια
Η μετφορμίνη είναι από τα αποτελεσματικότερα , ασφαλή και οικονομικά φάρμακα. Ένα από τα παλαιότερα διαβητικά φάρμακα όπου η χρήση του είναι ακόμα εκτενής. Είναι το πρώτο φάρμακο επιλογής όπου μπορεί να δοθεί σαν μονοθεραπεία ή συνδυαστικά με ινσουλίνη ή με άλλες κατηγορίες φαρμάκων . Κυκλοφορεί και σε έτοιμα σκευάσματα συνδυασμών μετφορμίνης και άλλων φαρμάκων. Η μετφορμίνη μειώνει την παραγωγή σακχάρου από το ήπαρ , βελτιώνει την αντίσταση της ινσουλίνης και μειώνει την απορρόφηση της γλυκόζης από το έντερο, έτσι βοηθά το σώμα να χρησιμοποιεί καλύτερα τη γλυκόζη που λαμβάνει. Προκαλεί πολύ σπάνια υπογλυκαιμίες και δεν επηρεάζει ιδιαίτερα το βάρος του ασθενούς , εκτός από πιθανή μικρή μείωση. Οι κυριότερες παρενέργειες είναι οι γαστρεντερικές διαταραχές (διάρροιες κτλ ). Μια σοβαρή αλλά σπάνια παρενέργεια της μετφορμίνης είναι η γαλακτική οξέωση.
- Σουλφονυλουρίες
Είναι μια αποτελεσματική και φθηνή επιλογή αλλά λόγω του ψηλού κινδύνου υπογλυκαιμίας δίνεται με προσοχή. Ο μηχανισμός δράσης τους είναι η αυξημένη έκκριση ινσουλίνης από το πάγκρεας. Το αποτέλεσμα είναι άμεσο αλλά με το χρόνο φθίνει, επειδή το πάγκρεας χάνει τη δυνατότητα να παράγει επιπλέον ινσουλίνη. Στην Κύπρο χρησιμοποιούνται η γλικλαζίδη και η γλιμεπιρίδη.
- Μεγλιτινίδες
Έχουν παρόμοια δράση με τις σουλφονυλουρίες αλλά με πιο σύντομη δράση. Επομένως , όταν δοθούν με φαγητό μειώνεται ο κίνδυνος υπογλυκαιμίας. Μπορούν επίσης να δοθούν και σε περίπτωση που υπάρχει πολύ χαμηλή νεφρική λειτουργία. Κύριες ουσίες η ρεπαγλινίδη και η νατεγλινίδη (δεν κυκλοφορούν στην Κύπρο). Όπως και οι σουλφονιλουρίες έτσι και οι μεγλιτινίδες έχουν σαν ανεπιθύμητη ενέργεια την αύξηση βάρους στους ασθενείς.
- Θειαζολιδινεδιόνες
Αυτή η ομάδα φαρμάκων δρα ευαισθητοποιώντας τον οργανισμό στην ινσουλίνη , άρα χρειάζεται το πάγκρεας να λειτουργεί σωστά και να παράγει φυσιολογικά ινσουλίνη. Για μέγιστο αποτέλεσμα πρέπει να περάσουν 12-16 εβδομάδες . Προκαλούν κατακράτηση υγρών και οιδήματα όπως και αύξηση βάρους. Η πιογλιταζόνη καταργήθηκε από το 2011 στη Γαλλία και στη Γερμανία.
- Αναστολείς DDP-4
Οι αναστολείς αυτοί παρατείνουν τη δράση των ορμονών που λέγονται ινκρετίνες. Οι ορμόνες αυτές μειώνουν το σάκχαρο στο αίμα διεγείροντας την έκκριση ινσουλίνης από το πάγκρεας μετά το φαγητό , καθυστερώντας την απορρόφηση της γλυκόζης από το έντερο και μειώνοντας το γλυκαγόνο . Οι ινκρετίνες δημιουργούν ένα αίσθημα κορεσμού στο φαγητό πιο σύντομα. Οι ουσίες που χρησιμοποιούνται είναι η λιναγλιπτίνη , σαξαγλιπτίνη, βιλνταγλιπτίνη, αλογλιπτίνη , σιταγλιπτίνη.
5. ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΠΙΟ ΝΕΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΒΗΤΗ ΑΠΟ ΤΟ ΣΤΟΜΑ;
- Αναστολείς SGLT-2
Είναι η πιο νέα κατηγορία φαρμάκων από το στόμα για το διαβήτη. Ο ξεχωριστός μηχανισμός δράσης τους επιτρέπει στα νεφρά να αποβάλλουν μεγαλύτερες ποσότητες γλυκόζης στα ούρα . Έτσι η επιπλέον γλυκόζη αποβάλλεται. Έχει πολύ μικρό κίνδυνο υπογλυκαιμίας. Προκαλεί απώλεια σπλαχνικού λίπους . Έχουν διουρητική δράση και μπορεί να μειώσει την αρτηριακή πίεση. Μια παρενέργεια που παρατηρήθηκε είναι η μικρή αύξηση στις ουρολοιμώξεις. Η εμπαφλιγλοζίνη , η νταπαφλιγλοζίνη και η καναγλιφλοζίνη είναι οι κυριότερες ουσίες της κατηγορίας αυτής.
Σήμερα αυτές οι ουσίες φαίνεται να μειώνουν τον κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα σε ασθενείς με διαβήτη και προφυλάσσει τη νεφρική λειτουργία , γι’αυτό και συνταγογραφούνται αρκετά και από τους νεφρολόγους.